Lẩu Cua

© 2021, Chris Freund, Người sáng lập và Tổng Giám Đốc, Mekong Capital
04/11/2021

⋅   ⋅   ⋅

(Tranh minh họa của Vườn Illustration cho Mekong Capital)

⋅   ⋅   ⋅

Đàn cua thấy mình đang nằm ở đáy của một cái nồi sắt to, nước lưng chừng, trên cùng lơ lửng vài miếng măng, nấm, sả và ớt. Nhìn qua miệng nồi, chúng biết nồi đang đặt trên bãi biển. Chúng thấy mây lững thững trôi và chim chóc bay lượn. Chúng ngửi được mùi của biển. Chúng không biết vì sao mình lại ở đây. Quan trọng hơn là, dường như chẳng có cách nào để chúng bò ra khỏi nồi!

Cua Dữ Liệu đang để ý đến nhiệt độ nước. Cô nhận thấy nước đang bắt đầu ấm lên và quyết định bắt đầu đo nhiệt độ của nước. Không còn nghi ngờ gì nữa, dữ liệu cho thấy nước đang ấm lên. Thế là Cua Dữ Liệu vội vàng đi khắp nồi để thông báo cho những con cua khác. Mỗi con cua phản ứng một kiểu.

Cua Quy Phạm bơi quanh nồi nói với mọi người: “Không thể thế này được. Không công bằng chút nào.” Chú nghe nói rằng những con cua khác đang tự do chạy nhảy khắp bãi biển, thế mà đàn cua này lại mắc kẹt ở đây, và nồi vẫn đang ấm lên. Khi nghe Cua Quy Phạm nói là hoàn cảnh này thật bất công, lẽ ra không nên như thế này, những con cua còn lại cảm thấy mình thật đáng thương và bất lực.

Cua Hoài Niệm liên tục hồi tưởng lại những ký ức và kinh nghiệm mà mình đã trải qua trước khi vào nồi. Thời nhỏ, có lần đang bơi giữa biển thì bị bạch tuộc tấn công, chú đã trốn thoát bằng cách giả làm một hòn đá rắn chắc. Vậy nên, chú nghĩ là nếu mình có thể giả làm hòn đá thì có khi lại sống sót qua khỏi vận hạn này. Tiếc thay, trong lúc giả làm hòn đá, chú lại mắc kẹt vào cạnh nồi và không thể cựa quậy.

Cua Giải Pháp cảm thấy chẳng ai có ý tưởng. May thay chú lại có rất nhiều ý tưởng, và chú hăng hái chia sẻ với tất cả mọi người. Cua Giải Pháp bảo Cua Hành Động dùng các miếng măng làm thành một cái thang. Cua Hành Động làm theo. Nhưng cái thang lại quá yếu ớt. Cứ mỗi lần thử leo lên thì nó lại đổ. Thế rồi Cua Giải Pháp lại bảo Cua Hành Động dùng nấm làm một tấm bạt lò xo. Lúc này Cua Hành Động đã bắt đầu khó chịu, và chẳng thiết tha nghe lời Cua Giải Pháp nữa. Vậy mà Cua Giải Pháp vẫn hào hứng đuổi theo Cua Hành Động khắp nồi, huyên thuyên về những ý tưởng mới. Cuối cùng, Cua Hành Động đành nhét vào miệng Cua Giải Pháp một miếng nấm để chú ngừng nói.

Cua Không-đủ-tốt nảy ra ý tưởng là mọi người cùng chồng lên mai của nhau thành một kim tự tháp. Con cua đầu tiên lên được trên cùng sẽ bắt đầu kéo những con cua khác ra khỏi nồi. Nhưng rồi cô nghĩ: “Chắc chắn là ý tưởng của mình có gì đó không ổn. Và nếu ý tưởng của mình thất bại thì mọi người sẽ nghĩ là mình có gì đó không ổn.” Thế là Cua Không-đủ-tốt quyết định không nói gì với ai.

Cua Chuẩn Bị quyết định nghiên cứu. Cô tìm vài quyển sách, nghiên cứu xem những con cua khác đã làm gì để thoát khỏi hoàn cảnh tương tự. Càng đọc cô càng thấy có nhiều câu hỏi phải trả lời và nhiều yếu tố và biến số phải nghiên cứu. Dường như chẳng có thời điểm nào hoàn hảo để hành động, vì lúc nào cũng có điều chưa thỏa đáng và cần chuẩn bị thêm.

Cua Đơn Độc nhìn quanh và nghĩ: “Chẳng trông cậy được ai cả. Chỉ có mình ta. Phải tự lực cánh sinh thôi.” Chú cố trèo ra nhưng cứ mãi rơi ngược vào nồi.

Cua Lính Mới vừa được thảy vào nồi. Cô nói: “Chào mọi người. Mình mới tham gia.” Cô muốn gây ấn tượng với những người bạn mới, để họ cảm thấy mình thân thiện và quan trọng. Cô bò quanh nồi, cố làm người khác thích mình.

Khi Cua Tôi-Trước-Đã đạp lên mai Cua Lính Mới để leo ra khỏi nồi trước mọi người, Cua Lính Mới muốn được hòa nhập đến nỗi cô chẳng dám ho he gì. Nhưng Cua Trừng Phạt đã nhìn thấy sự việc.

Cua Trừng Phạt luôn có cảm giác là mình không kiểm soát được cuộc đời. Mỗi khi có chuyện không như ý, cô lại thấy mình bị tước đi mọi sức mạnh. Để bù đắp cho cảm giác này, cô đi trừng phạt những con cua khác hòng tạo ra chút trật tự và kiểm soát. Khi thấy Cua Tôi-Trước-Đã đạp lên mai Cua Lính Mới, cô xông vào hành động. Cô mắng Cua Tôi-Trước-Đã “Sao anh dám đạp lên Cua Lính Mới! Anh thật xấu xa.” Xong cô kéo Cua Tôi-Trước-Đã xuống đáy nồi rồi ị lên mai của chú để làm chú bẽ mặt, cho chú chừa lần sau không bao giờ dám lặp lại nữa.

Cua Vấn Đề lang thang khắp nồi tìm kiếm vấn đề, và chú tìm được rất nhiều vấn đề. Chiếc nồi này không hề thiếu vấn đề:

  • Cua Tôi-Trước-Đã thì đang dính phân trên mai.
  • Cua Đơn Độc thì đang hờn dỗi.
  • Cua Trừng Phạt thì đang thượng cẳng chân hạ cẳng tay với những con Cua khác.
  • Cua Giải Pháp thì đang đeo bám Cua Hành Động.
  • Cua Quy Phạm thì nghĩ lẽ ra chuyện này không nên xảy ra.
  • Nhiệt độ nước thì tiếp tục tăng. Cảm giác trong nồi bắt đầu khó chịu hơn trước.

Cua Vấn Đề tin rằng nếu chú báo cho những con cua khác về vấn đề mà họ đang đối mặt, thì họ sẽ xông vào hành động và xử lý vấn đề. Thế là Cua Vấn Đề bơi khắp nồi và nói với những con cua khác về vấn đề của họ. Phần lớn những con cua khác còn không biết là mình có vấn đề cho đến khi Cua Vấn Đề nói về vấn đề của chúng. Những con cua cảm thấy vấn đề mà Cua Vấn Đề nói đến là một gánh nặng không mong muốn. Bây giờ, ngoài việc tìm cách thoát ra khỏi nồi, chúng lại còn phải tìm cách xử lý những vấn đề đó. Chẳng ai muốn dính líu đến Cua Vấn Đề, chỉ riêng Cua Giải Pháp lại cảm thấy Cua Vấn Đề rất thu hút.

Cua Không-đủ-tốt thấy những cách xử sự này đang làm cho đàn cua tan rã. Cô tìm cách nói với những con cua khác là quan điểm cá nhân của chúng đang ngáng đường thoát thân của nhau; rằng chúng đang tìm cách sửa đổi nhau; và làm cùng một việc thêm nhiều lần sẽ không dẫn đến kết quả khác đi. Nhưng cô nói kiểu gì cũng không kéo được mọi người ra khỏi sự xào xáo hỗn độn. Thế là cô bỏ cuộc và cho rằng kỹ năng giao tiếp của mình không đủ tốt.

Cua Giao Thiệp nhìn quanh và thấy không ai chịu hợp tác với ai. Chú nghĩ “Nếu mình xây được mối quan hệ với mọi người thì họ sẽ chịu nghe mình và hợp tác.” Chú hẹn gặp và tiếp đãi từng con cua thật nồng nhiệt. Tuy nhiên chú lại không muốn làm ai thất vọng hay làm mối quan hệ nào căng thẳng, nên chú ngần ngại không dám thẳng thừng và cũng chẳng nói gì gây tranh cãi.

Cua Sai Lầm biết rằng chú sẽ giúp ích cho mọi người nếu chú nói cho từng con cua biết họ đang sai lầm ở đâu. Chú khệnh khạng đi khắp nồi nói với những con cua khác rằng việc làm của họ chưa đúng hoặc con người của họ chưa đúng. Chú cứ nghĩ rằng khi nói cho tất cả mọi người biết và nhìn nhận cái sai của từng con cua thì mọi người sẽ giúp từng con cua nhận ra cái sai của chính mình. Nhưng chỉ một lúc sau, chẳng con cua nào muốn nói chuyện với Cua Sai Lầm nữa. Cứ thấy Cua Sai Lầm đến gần là những con cua lại quay đi, vờ như không thấy chú. Chú mời mọi người đến họp nhưng không ai nhận lời.

Cua Vấn Đề nói với Cua Sai Lầm rằng chính con người của chú mới là vấn đề. Chú phải thay đổi con người của chính MÌNH và đừng cho rằng mọi người đều sai lầm nữa. Cua Sai Lầm phản đối kịch liệt và quả quyết rằng Cua Vấn Đề đã sai lầm, rằng ngay cả cách chú nói cho mọi người nghe về vấn đề của họ cũng sai lầm nốt.

Cua Hiện Sinh nhận thấy nhiều con cua đang trải qua cảm giác thiếu thốn, vô vọng, bị tước quyền, và đơn độc. Thế là cô lên tiếng và nói: “Hãy tổ chức một buổi hội thảo đi rồi tất cả chúng mình sẽ cảm thấy hạnh phúc và được truyền sức mạnh.” Một vài con cua từ chối tham gia. Nhưng một số khác lại quyết định thử xem sao. Và kết quả là, sau buổi hội thảo ai cũng cảm thấy được truyền sức mạnh và hạnh phúc. Họ chấm cho buổi hội thảo tận 80% Net Promoter Score (Chỉ số đo lường sự hài lòng của khách hàng). Cua Hiện Sinh cảm thấy cực kỳ hài lòng vì đã tổ chức được một workshop thành công vang dội.

Cua Thuật Ngữ đặc biệt yêu thích buổi workshop. Chú thấy nó thật tuyệt-đỉnh-vời-cao-mỹ-hoàn. Chú đi khắp nồi dõng dạc: “cua cao cả, bì bõm bơi, lưng đội cát, đất trao quyền.” Chẳng ai hiểu chú đang nói gì.

Cua Dữ Liệu nhắc nhở mọi người rằng nhiệt độ trong nồi vẫn đang tiếp tục tăng. Đến lúc này, tất cả những con cua đã cảm nhận được là chúng đang ở trong nước nóng. Cua Vấn Đề nói: “Chúng ta sắp chết đến nơi.” Cua Hoài Niệm gật gù, bảo là đã biết nhiều trường hợp như thế này trong quá khứ và đúng là mọi con cua đều chết hết. Có vẻ như chẳng còn hy vọng gì.

Cua Đỏ Mặt Tía Tai tố cáo Cua Dữ Liệu đang có thủ đoạn chính trị. Một vài con cua bắt đầu nghi ngờ thông tin nhiệt độ của Cua Dữ Liệu. Chúng quyết định tấn công Cua Dữ Liệu và “dữ liệu giả” của cô. Chúng bắt đầu gọi cô là Cua Đần Độn.

Chẳng bao lâu sau workshop, mọi việc trở lại như cũ. Cua Giải Pháp đeo bám Cua Hành Động và Cua Vấn Đề. Cua Trừng Phạt chứng tỏ uy quyền của mình bằng cách đánh đập những con Cua khác. Cua Đỏ Mặt Tía Tai và đám tay chân của chú tấn công Cua Dữ Liệu. Cua Đơn Độc vẫn đang tìm cách tự leo ra một mình. Cua Chuẩn Bị đã tìm được thêm 8 bài báo nghiên cứu để đọc. Và Cua Vấn Đề vẫn đang tìm ra rất nhiều vấn đề mới – thậm chí còn nhiều vấn đề hơn lúc trước – và gặp ai chú cũng hào hứng nói về những vấn đề đó.

Cua Bất Đồng nhìn quanh và thấy một mớ hỗn độn. Cô lên tiếng: “Tất cả chúng ta đều bất đồng với nhau. Đó là vấn đề. Ai cũng nghĩ cho riêng mình.” Những con cua khác nghe thấy và nghĩ: “Cua Bất Đồng đúng đấy, chúng ta bất đồng quá.” Cua Quy Phạm nói: “Không nên như thế này.” Cua Vấn Đề nói với Cua Tôi-Trước-Đã: “Tất cả là lỗi của cậu.” Cua Sai Lầm nói với Cua Bất Đồng: “Cậu sai rồi.” Mọi người bắt đầu lớn tiếng cãi cọ. Cua Trừng Phạt cho rằng đây là lỗi của Cua Bất Đồng, thế là cô hất Cua Bất Đồng ngã lăn quay khiến Cua Bất Đồng bật khóc nức nở.

Đến lúc này, nước trong nồi đã nóng đến mức bắt đầu bốc hơi. Cảm thấy khó chịu, đau đớn, đàn cua trở nên vô cùng hoảng sợ.

Cua Đưa Tin ào đến với một thông điệp từ Cua Kết Quả. Chú nói: “Cua Kết Quả đã có một tầm nhìn về tương lai. Cô ấy mời chúng ta tập trung vào mục tiêu được tự do chạy nhảy trên bãi biển.” Nhưng chẳng ai biết Cua Kết Quả là ai, và thông điệp đó nghe có vẻ điên rồ. Cua Đưa Tin hơi lúng túng và nói thêm: “Có khi Cua Kết Quả nói đúng nhưng tớ cũng không chắc là có làm được không. Tớ không muốn Cua Kết Quả buồn, nên tớ chỉ lặp lại lời cô ấy thôi.” Mọi người phớt lờ Cua Đưa Tin và quay lại tiếp tục sửa đổi lẫn nhau.

Cuối cùng, Cua Không-đủ-tốt lên tiếng. Cô nói: “Tớ đã quan sát mọi thứ và tớ nhận ra khi tớ làm Cua Không-đủ-tốt thì đã gây nên tác động như thế nào. Tớ đã ngăn cản chính mình khi tớ nghĩ rằng mình không đủ tốt. Bây giờ tớ đã thấy đó không phải là thực tế, chỉ là một quan điểm mà thôi. Đây là chuyện đã qua và bây giờ tớ đang buông bỏ nó. Tớ đã lột bỏ cái vỏ cũ của mình. Tớ đã trở thành Cua Kết Quả. Tớ dồn trâm trí của mình vào tương lai và những gì chúng ta cam kết làm vì tương lai. Tớ đại diện cho một tương lai mà ở đó chúng ta thoát khỏi chiếc nồi này, tự do chạy nhảy khắp nơi, tận hưởng ốc con và trứng cá, chơi đùa trong sóng biển trập trùng.” Khi nói ra những điều này, Cua Kết Quả cảm thấy như thể không ai ngăn được mình.

Cua Giải Pháp nói: “Nhiều bạn cua không có động lực. Tớ nghĩ cậu nên triển khai một hệ thống bonus để họ có động lực thoát ra khỏi nồi.” Cua Vấn Đề lên tiếng: “Chúng ta mắc kẹt trong nồi và chúng ta cứ bất đồng với nhau.” Cua Bất Đồng đế vào: “Không ai hỏi ý chúng tớ. Không ai trong chúng tớ đồng ý với kế hoạch này. Không có sự đồng thuận gì cả.” Thế rồi cả đàn cua đồng thuận là chúng không hề có sự đồng thuận.

Thoạt tiên, Cua Kết Quả nghĩ: “Các cậu không hiểu rồi. Các cậu đang tập trung vào việc sửa đổi lẫn nhau, và cách nhìn nhận đó sẽ không đưa chúng ta đến tự do.” Nhưng rồi suy đi tính lại, cô nhận ra nhấn mạnh như vậy sẽ định hình hiện thực của đàn cua theo hướng không mong muốn, thay vì khiến chúng SẼ tập trung vào mục tiêu tương lai, thì lại làm chúng KHÔNG tập trung vào đó.

Cua Kết Quả định nói: “Quan điểm của các cậu đang ngáng đường các cậu đấy.” Nhưng quá khứ chợt lóe lên và cô nhận ra như thế lại thêm một vấn đề phải sửa đổi, mà sửa đổi thì sẽ không giúp đàn cua thoát khỏi chiếc nồi. Những con cua khác sẽ xù lông nhím tự vệ khi cảm thấy mình bị tấn công và chê trách.

Vậy nên Cua Kết Quả chậm lại một bước, hình dung lại bức tranh lớn, và nói: “Tương lai của chúng ta bắt đầu từ cam kết chung của chúng ta trong việc thoát khỏi chiếc nồi, tận hưởng cuộc sống thực thụ của một đàn cua trên bãi biển. Cuộc sống đó quan trọng hơn việc chứng minh là mình đúng. Bây giờ, tất cả các cậu đều có một lựa chọn. Các cậu có thể tiếp tục là chính mình như từ trước đến nay để xem có thoát được khỏi đây không. Hoặc các cậu có thể dồn mọi tâm trí của mình vào một tương lai mà ở đó tất cả chúng ta được tự do và quây quần cùng gia đình cua yêu dấu trên bãi biển cát ấm.

Cua Hoài Niệm dù đang kẹt ở cạnh nồi nhưng vẫn hét lên với Cua Kết Quả: “Cậu là đồ đạo đức giả. Lúc trước cậu có đại diện cho tương lai đâu, và cậu cũng bắt mọi người phải sửa đổi đấy thôi. Cậu cũng phạm sai lầm như tất cả mọi người. Cớ gì bây giờ mọi người lại phải đồng thuận với cậu chứ?”. Cua Kết Quả suy ngẫm thật thấu đáo rồi nói: “Cậu nói đúng, tớ cũng từng loay hoay tìm cách sửa đổi những gì chưa hiệu quả, tìm cách nói với mọi người phải làm gì hay phải như thế nào. Nhưng tớ đã nhận ra là cố sửa đổi quá khứ, cố thay đổi lẫn nhau, dồn tâm trí vào những gì không hiệu quả, hoặc thậm chí thông cảm với ai đó vì sai lầm trong quá khứ của mình – chẳng việc gì trong số đó sẽ giúp chúng ta tự do cả. Tất cả chúng ta cần tập cách dồn tâm trí của mình vào mục tiêu chung là thoát khỏi chiếc nồi này. Sẽ cần rất nhiều nỗ lực và rèn luyện, nhưng chúng ta có thể làm được.

Khi nghe thấy điều này Cua Hành Động hỏi mọi người: “Chúng ta có thể làm gì để đạt được mục tiêu chung?” Cua Chuẩn Bị lên tiếng, nói rằng cô đã nghe Cua Không-Đủ-Tốt lẩm bẩm về ý tưởng cả đàn cua chồng lên mai của nhau thành một kim tự tháp. Cua Hành Động nói, “Ý tưởng hay lắm! Chúng ta cùng hành động thôi. Để tôi điều phối.” Nhưng không phải ai cũng đồng thuận, đặc biệt là Cua Bất Đồng, cô đại diện cho một vài con cua và nói: “Những bạn cua khác không đồng thuận đâu.” Đột nhiên nhiều con cua khác cũng bắt đầu nghĩ rằng có khi mình cũng chưa đồng thuận là mấy.

Thế rồi Cua Hiện Sinh chợt thấy mọi sự sáng tỏ: “Chúng ta hãy cam kết thoát khỏi chiếc nồi này, cùng xem nhau như đối tác, chung tay đạt đến mục tiêu. Chúng ta có quyền lựa chọn cách nhìn nhận hoàn cảnh của chính mình. Với sự điều phối của Cua Hành Động, chúng ta sẽ tìm ra cách để xây một kim tự tháp cua và thoát khỏi chiếc nồi đang bốc hơi này.”

Những con cua buông bỏ quan điểm của mình về bản thân và về nhau: quan điểm rằng chúng không đồng thuận, rằng chúng có gì đó không ổn, rằng chúng có vấn đề phải sửa đổi, rằng chúng không có động lực, rằng chúng phải tìm xem lỗi là của ai, v.v.. Chúng tìm hiểu cách làm việc cùng nhau để thoát khỏi chiếc nồi và xây nên một kế hoạch hành động với các KPI rõ ràng. Đội Business Intelligence (BI) tạo ra những báo cáo hữu ích để giúp cả đàn cua theo dõi tiến độ và tìm cách tối ưu kỹ thuật xây kim tự tháp.

Chúng bắt đầu xây kim tự tháp cua, tìm ra cách tốt nhất để đứng lên mai của nhau mà không trượt ngã. Thỉnh thoảng, khi có một con cua trượt chân, cả đàn sẽ phải bắt đầu và xây lại từ đầu. Nhưng thay vì nhìn nhận những trở ngại này như vấn đề, Cua Vấn Đề lại nói: “Đây là cơ hội để chúng ta cải thiện hiệu suất của mình và trở nên hiệu quả hơn. Hãy tiếp tục tập trung vào việc thoát khỏi chiếc nồi này. Mỗi lần phạm lỗi, hãy cùng xem xét lại sự việc và tìm ra góc nhìn mới, cũng như cách làm mới, đối với thử thách trước mắt. Tớ chịu trách nhiệm cho việc chúng ta sẽ khám phá ra con đường dẫn đến tự do và biến nó thành hiện thực.” Cua Vấn Đề đã chuyển đổi trở thành Cua Đột Phá.

Thực tế, hầu hết các con cua đều đã chuyển đổi:

  • Cua Hoài Niệm chuyển đổi trở thành Cua Tương Lai;
  • Cua Trừng Phạt chuyển đổi trở thành Cua Yêu Thương
  • Cua Quy Phạm chuyển đổi trở thành Cua Chấp Thuận
  • Cua Giải Pháp chuyển đổi trở thành Cua Tự-khám-phá-lấy
  • Cua Sai Lầm chuyển đổi trở thành Cua Ghi Nhận
  • Và cứ thế…

Đàn cua tiếp tục cam kết với tương lai của chúng bên ngoài chiếc nồi và không từ bỏ. Với sự rèn luyện và kiên định, chúng xây kim tự tháp mỗi lúc một tốt hơn. Mỗi lần trượt ngã, chúng tái cam kết với tương lai bên ngoài chiếc nồi, học từ sai lầm, đứng trở dậy và cố thêm lần nữa. Sau nhiều lần nỗ lực – và vào đúng lúc cả đội chao đảo và nước bắt đầu sủi tăm, đúng lúc sắp bị luộc sống, chúng cuối cùng đã thành công, đẩy được Cua Hành Động lên trên thành nồi. Vừa bò qua được thành nồi, Cua Hành Động ngay lập tức với xuống và nhanh chóng kéo từng con cua lên cho đến khi cả đàn cua ra được khỏi nồi.

Chúng đã tự do! Tương lai chúng hình dung đã thành hiện thực. Chúng như không tin nổi vào sự thật. Cam kết bản thân với một kết quả rõ ràng trong tương lai, rồi tổ chức sắp xếp mọi việc xoay quanh tầm nhìn tương lai đó cho đến khi đạt được, thế mà đã thực sự… hiệu quả rồi!

Đàn cua tràn lên bãi cát ấm, hít hà hương biển ngọt ngào và đắm mình trong tiếng gầm giòn tan của những ngọn sóng. Chúng ngẩng lên ngắm nhìn những áng mây trắng và những cánh chim trời, rồi vui sướng lao về nhà để đoàn tụ với gia đình yêu dấu.

⋅   ⋅   ⋅

Vui lòng nhấn vào nút dưới đây để đăng ký nhận bản tin quý của Mekong Capital.

Mekong Capital đầu tư vào các ngành theo xu hướng tiêu dùng và đóng góp giá trị gia tăng cho doanh nghiệp theo mô hình Đầu tư Lấy Tầm nhìn làm Định hướng. Các công ty nhận đầu tư thường nằm trong số các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất trong ngành hàng tiêu dùng tại Việt Nam. Để biết thêm chi tiết về Mekong Capital, vui lòng xem trang www.mekongcapital.com.

Published On: November 4, 202129.3 min read

Recent Post